Położona w południowo-wschodniej Małopolsce Sądecczyzna obejmuje Kotlinę Sądecką, część Pogórza Karpackiego z Beskidem Sądeckim, na zachodzie i północnym-zachodzie, obrzeżami sięgając Beskidu Wyspowego, na wschodzie zaś – Beskidu Niskiego. Sądecczyznę, silnie zróżnicowaną etnograficznie, zamieszkiwały cztery grupy: Lachy Sądeckie, Górale Sądeccy, Pogórzanie i Łemkowie.W pasie beskidzkim, na zachód os rzeki Poprad, mieszkali Górale Sądeccy, na wschód – w Beskidzie Niskim – Łemkowie. W centralnej i północnej części regionu, w dolinie Dunajca, rozlokowane były rolnicze wsie Lachów Sądeckich. Na wschód od Lachów rozsiedli się Pogórzanie.W końcu XVIII w., na ziemi sądeckiej pojawili się Niemcy sprowadzeni tu przez władze austriackie. Mieszkali w kilkunastu wsiach, głównie w rejonie Lachów, zachowując odrębność kulturową.Kolejna grupa odmienna pod względem etnicznym i kulturowym to Cyganie Karpaccy, których biedne osady na obrzeżach wiosek górskich istnieją na Podkarpaciu już od XVIII w.W ciągu wieków region ten licznie zasiedlali również Żydzi, którzy zajmowali się głównie handlem oraz arendą młynów starościńskich i browarów.

Lachy Sądeckie
Cechą szczególną kultury Lachów jest jej przejściowy, góralsko-krakowski charakter. Do elementów tradycyjnej kultury Lachów należy strój. Męski składa się z granatowego kaftana z fabrycznego sukna, zdobionego mosiężnymi guzami i haftem oraz spodni (tzw. błękicie)z haftowaną sercówką i szerokim lampasem. Do tego bogato wyszywana koszula, szeroki pas, wysokie buty karbowane w kostce, czarny kapelusz z wąską kanią lub czerwona rogatywka z pawim piórem. 

W świątecznym stroju dziewczęcym, typowe były ciemne, aksamitne gorsety wyszywane koralikami w „witą" gałązkę, wzorzyste lub białe długie spódnice z haftem angielskim i fabryczne oraz kolorowe chusty naramienne. U kobiet zamężnych – wełniane lub aksamitne, zdobione wizytki, spódnice i zapaski wełenkowe, a na uroczystości – kaftany z fałdami na biodrach (tzw. organkami), na głowach zaś chusty czepcowe z czerwonym haftem.W życiu Lachów, oprócz rolnictwa, duże znaczenie odgrywało rzemiosło. We wsiach pracowały warsztaty garncarskie, kołodziejskie, stolarskie i bednarskie. Liczną grupę stanowili też szewcy, kowale, tkacze, rymarze, krawcy i kuśnierze.

 

 

 

 

 

 

 

 

Pogórzanie
W kształtowaniu się kultury Pogórzan istotną rolę odegrały wpływy polskich grup ościennych oraz
sąsiadujących narodów zakarpackich, głównie Słowaków
i Węgrów, wynikające z ożywionych długoletnich
kontaktów. Strój grupy łączy więc elementy ubiorów
góralskich (wełniane białe spodnie, kierpce) z ubiorem
typowo nizinnym (biała męska płótnianka, włóczkowa czapka magierka).

Mężczyźni nosili długie, wypuszczane na wierzch koszule spięte rzemiennym paskiem, białe spodnie i sukienne kamizele zapinane na dwa rzędy blaszanych guzików.
Kobiety – białe koszule marszczone przy szyi, spódnice ozdobione dołem ząbkami i bogatym haftem, na to nakładały białą zapaskę. Całość stroju uzupełniał gorset.
U Pogórzan na dużą skalę rozwinęło się tkactwo płócienne i sukienne, hafciarstwo oraz koronkarstwo.

Górale Sądeccy
Dzielą się na Górali Łącko-Kamienickich, Rycerskich i Piwniczańskich.
Podstawą tradycyjnej gospodarki Górali Łąckich było rolnictwo i sadownictwo (głównie jabłka i śliwy – region słynie z produkcji śliwowicy). W przeszłości Łącko było też prężnym ośrodkiem kuśnierskim.

  

 

 

 

 

 

 

        Górale Rytersko-Piwniczańscy (zwani czarnymi) zajmowali się rolnictwem i hodowlą bydła na śródleśnych polanach, w odległej przeszłości także spławem oraz handlem drewnem i wyrobem gontów. Góralski strój męski składał się z białej, haftowanej koszuli spiętej na piersiach spinką, niebieskiej kamizelki, wełnianych spodni zdobionych wyszyciami – białymi u Łąckich, brązowymi u Piwniczańskich, haftowanej germany i białej lub brązowej. Do tego zakładali kierpce i czarny kapelusz.

 

 

 

 

 

 

 

 

Ubiór kobiecy stanowiły: biała, haftowana koszula, dwie spódnice białe i kolorowa na wierzch. Dziewczęta nosiły czarny, zdobiony koralikami i haftem gorset, a mężatki haftowane wizytki, w zimie grubsze katanki. Głowę mężatek stroił czepiec, szyję sznur naturalnych korali, plecy ochraniała złożona na krzyż chusta.

Łemkowie
Grupa górali ruskich, ukształtowana w wyniku nałożenia XVI-wiecznego osadnictwa rusko-wołoskiego na miejscową ludność polską. Zachowali odrębną tożsamość opartą na wyznaniu (greckokatolickim lub prawosławnym) oraz na mowie – zbliżonej do języka ukraińskiego.

 Strój męski składał się z krótkiej lnianej koszuli, płóciennych spodni (zimą wełnianych) i niebieskiej kamizelki. Najbardziej oryginalną częścią stroju była czucha – płaszcz z brązowego sukna narzucony na ramiona, ze zszytymi rękawami.Kobiety nosiły lniane koszule wyszywane ściegiem krzyżykowym, spódnice z fabrycznego płótna w ręcznie drukowane wzory, do tego czarne aksamitne gorsety.

Łemkowie zajmowali się rolnictwem i hodowlą owiec oraz rzemiosłem. Słynęli z obróbki kamienia (ośrodek kamieniarski w Bartnem), wytwarzali łyżki i wrzeciona. Byli także bardzo dobrze znani – aż po Łotwę i Siedmiogród! – z wyrobu i handlu dziegciem i mazią drzewną.

Świadectwem bogactwa i żywotności folkloru Sądecczyzny jest kilkadziesiąt działających aktywnie zespołów regionalnych, liczni twórcy ludowi – malarze, rzeźbiarze, hafciarki itp. Dokumentacją dorobku miejscowych twórców jest, finansowana przez samorząd powiatu, licząca już 60 płyt, fonoteka regionalnego folkloru. Kształceniem młodych artystów zajmują się powiatowe szkółki muzykowania ludowego – ciągłe zainteresowanie nimi jest żywym świadectwem, że region rodzimą tradycją i kulturą stoi, a młodzież ceni dziedzictwo przodków.