Herb-MuszynyHistoria Muszyny

Powstanie i rozwój Muszyny związane są z pobliskim pograniczem oraz z przebiegającym wzdłuż doliny Popradu starym szlakiem handlowym zwanym "węgierskim". Pierwszą wzmiankę o tej osadzie spotykamy w akcie nadania z 1209 roku. Nazwa Muszyna przypuszczalnie pochodzi od potoków, nad którymi było położone miasto. Wilgoć sprawia, że brzegi potoków, jak i rzeczne kamienie porastają mchami. Łacińskie słowo musci - "mchy", a być może jego odpowiednik w języku wołoskim (por. rum muschi), dały nazwę zarówno Muszynie, jak i położonej nad tym samym potokiem wiosce Muszynce. Inne hipotezy wywodzą nazwę tej miejscowości od przydomka biskupa krakowskiego Jana Muskaty. Muszyna prawa miejskie otrzymała w 1356 dzięki Kazimierzowi Wielkiemu.

30 lipca 1391 r. król Władysław Jagiełło, chcąc sobie zjednać duchowieństwo darowuje powtórnie "Klucz Muszyński" (dwa miasta i 35 wsi) biskupstwu krakowskiemu. Od tej chwili ziemie te były traktowane jako samodzielne jednostki administracyjne z własną administracją, wojskiem (piechotą zwaną harnikami) i sądownictwem, dzięki czemu obszar ten nazywany był "Państwem Muszyńskim". W imieniu biskupów rządy sprawowali starostowie, z których najbardziej znany był Stanisław Kępiński, przyjaciel Jana Kochanowskiego, który imię jego utrwalił po wsze czasy we fraszce "Do starosty muszyńskiego".

Muszyna10

W XV wieku na ziemiach tych daje się zauważyć nagły napływ Wołochów i Rusinów z Zakarpacia i Rumunii (tzw. kolonizacja wołoska). Ludność ta, z czasem nazwana Łemkami, osiedlana była na prawie wołoskim. Byli oni wyznania greckokatolickiego, czego widocznym śladem są zachowane cerkwie.

Muszyna wraz z kluczem pozostawała własnością biskupstwa krakowskiego do 1781 roku, a po rozbiorach przeszła na rzecz skarbu austriackiego. Mimo, iż zaborcy pozostawili istniejące instytucje, z czasem miejscowość zaczynała podupadać.

Muszyna-rynek2Uzdrowisko

W Gminie Muszyna funkcjonują dwa uzdrowiska: Uzdrowisko Muszyna i Uzdrowisko Żegiestów. Uzdrowisko Muszyna położone jest na wysokości 450m npm. u ujścia Muszynki i Szczawnika do Popradu. Muszyna jako sformalizowane uzdrowisko ma stosunkowo krótką historię. Tytuł ten, a co za tym idzie „prawo pobierania taksy klimatycznej", uzyskała dopiero w 1930 roku. Starania o podniesienie Muszyny ze stanu podupadłego miasteczka do rangi modnego letniska, podjął się ówczesny burmistrz Antoni Jurczak wraz z miejscowym lekarzem Sewerynem Mściwujewskim.

Znalazło to swoje odbicie w nazwach dwóch pierwszych źródeł mineralnych Antoni (imię burmistrza Jurczaka) i Wanda (imię żony dr.Mściwujewskiego), których odwiertów dokonano w 1932 roku. W latach trzydziestych następuje szybki rozwój Muszyna-Zlockie-Cerkwia1miasteczka, przy czym nowe inwestycje budowane są pod katem ich użyteczności dla kuracjuszy. Największe inwestycje tego okresu to: zakłady kąpielowe nad Popradem, deptak z muszlą koncertową, murowane zakłady kąpielowe w centrum miasta oraz elektryfikacja.

Dzięki dynamicznemu rozwojowi Muszyna odzyskała w 1934 roku prawa miejskie. Niestety wybuch wojny w 1939r. i późniejsza okupacja spowodowały całkowitą dewastację urządzeń uzdrowiskowych. Po okupacji wraz z ustaniem walk zaczęła następować normalizacja. Od 1958 roku Muszyna znowu rozpoczyna swoją egzystencję jako uzdrowisko. Szczęśliwie dla Muszyny, główna fala nowoczesnego budownictwa sanatoryjnego przesunęła się w kierunku Szczawnika i Złockiego, wsi położonych w dolinie Szczawnika. Rozciągnięcie tej zabudowy w całej 3 km szerokiej dolinie, otoczonej zalesionymi zboczami gór, daje tak niezbędny przy leczeniu wszelkich chorób spokój i odizolowanie.
Do głównych walorów Muszyny jako uzdrowiska należą - klimat, estetyczne walory krajobrazowe cechujące się obfitością lasów, czyste powietrze, cisza i spokój oraz duże zasoby naturalnych wód mineralnych tzw. szczaw wodorowęglanowo-wapniowomagnezowo- sodowych, żelazistych zawierających również takie pierwiastki śladowe jak lit i selen. Muszyna posiada wiele cech charakterystycznych dla klimatu zaciszy górskich. Nasłonecznienie roczne wynosi 1369 godzin. Dzięki dużej wilgotności powietrza, wysokim opadom atmosferycznym i niskim amplitudom temperatury istnieją sprzyjające warunki dla rozwoju lasów, głównie jodłowych. Malowniczość i różnorodność tła leśnego uważa się za czynnik działający uspokajająco.

Muszyna-panorama-rynekMuszyna-figurka-matki-bozej-na-baszczieMuszyna-panorama-zamek

 

 

 

 

 

 

 

 

Głównym bogactwem zarówno Muszyny, jak i pozostałych uzdrowisk Gminy są właśnie zasoby leczniczych wód mineralnych. Zawierają one niezbędne dla człowieka biopierwiastki takie jak: magnez, wapń, sód, potas, żelazo, selen czy lit.Muszyna spełnia warunki do prowadzenia leczenia uzdrowiskowego chorób układu oddechowego i przewodu pokarmowego. Szczegółowe wskazania lecznicze dla Muszyny przedstawiono poniżej:Muszyna-rzeka-szczawnik

• przewlekły nieżyt oskrzeli, spastyczny nieżyt oskrzeli, rozedma płuc, zwłóknienie płuc bez objawów serca płucnego, pylica płuc.

• choroby przełyku, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, przewlekły nadkwaśny nieżyt żołądka, choroby dróg żółciowych, zaburzenia czynnościowe pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych Działające obecnie ogólnodostępne pijalnie wody mineralnej to:

• pijalnia „Antoni", al. Zdrojowa, na Zapopradziu;

• pijalnia „Cechini", ul. Zazamcze 23 ( w kierunku Złockiego);

• pijalnia „Milusia", ul. Piłsudskiego 23; oraz ujęcia:

• źródło „Anna" ul. Jasna (za przystankiem PKP Muszyna-Zdrój);

• źródło „Grunwald" ul. Grunwaldzka (w kierunku Krynicy);

 

Warto zobaczyć:

Muszyna-zamek-basztaRuiny zamku w Muszynie

Ruiny, pozostałości wieży i muru tarczowego, znajdują się na szczycie stromej góry o wysokości 527 m. n.p.m., nazywanej Baszta lub Zamczysko; jest ona częścią Pasma Koziejówka i wznosi się na prawym brzegu Popradu między wpadającymi do niego potokami Muszynką i Szczawnikiem.
W opracowaniach dotyczących Muszyny pojawiają się rozbieżne informacje na temat czasu powstania zamku na górze Baszta; niektóre opracowania podają, że zamek ten powstał według tradycji w 1301 roku z fundacji królewskiej; inne, że na przełomie i XVI wieku, po zburzeniu najstarszej warowni znajdującej się w Muszynie w wyniku najazdu Macieja Korwina na początku lat 70. XV wieku.

Zamek na górze Baszta strzegł granic między Polską a Węgrami; jego załoga czuwała nad bezpieczeństwem szlaku handlowego biegnącego wzdłuż Popradu na Węgry. W XVII wieku, za panowania Jana Kazimierza, zamek w dalszym ciągu Muszyna-sanktuarium-lesne-na-baszcziepełnił funkcje obronne; został opuszczony w drugiej połowie XVIII wieku i popadł w ruinę.

Konstrukcja Zamku - północną część zamku zajmowała czworoboczna wieża o grubych murach, wsparta skarpami. Dziedziniec, na którym znajdowała się głęboka studnia wykuta w skale, miał kształt zbliżony do prostokąta, od wschodu zamykał go budynek mieszkalny podzielony na dwie części. Strony południowej zamku bronił podwójny mur z wąskim, wydłużonym dziedzińczykiem wewnętrznym. W opracowaniach pojawia się informacja, że mury zamku na górze Baszta wskazują na najdawniejszy sposób budowy, tzw. mauergusswerk, składający się z kamieni obrobionych tylko z jednej strony, rumowiska i wapna; w drugiej połowie XIX wieku, gdy ruiny były lepiej zachowane, w grubym murze wieży widoczny był niezgrabny komin, utworzony przez obmurowywanie coraz wyżej podciąganego okrągłego pniaka o grubości 15 cali.

Legenda głosi, że w czasie potopu szwedzkiego jeden ze starostów Muszyny, Bedliński, kazał drążyć w podziemiach zamku tajemne lochy, w których ukrył skarby; strzeże ich para skamieniałych dzieci, dziewczynka i chłopiec. Inna legenda mówi, że w lochach jest ogromna sala, w której śpią zaczarowani żołnierze, budzący się na chwilę raz do roku, w Niedzielę Palmową; kiedyś ożyją, połączą się ze śpiącymi rycerzami z Tatr i stoczą zwycięską bitwę z wrogami Rzeczpospolitej.

Muszyna-kosciolKościół pw. św. Józefa Oblubieńca NMP 

Parafia w Muszynie powstała kilka lat po przejściu osady na własność biskupów krakowskich, czyli w roku 1330. Pierwszy kościółek muszyński pw. św. Marii Magdaleny, zapewne klasyczny przykład średniowiecznej drewnianej architektury sakralnej, mieścił się przy obecnej ulicy J. Piłsudskiego. Obecny kościół, noszący wezwanie św. Józefa (wcześniej Nawiedzenia NMP oraz św. Stanisława Biskupa i Męczennika oraz św. Stanisława Kostki), zbudowany został w wieku XVII. Jego budowa trwała bardzo długo.
Było to spowodowane tym, że gdy zmarł biskup Andrzej Trzebnicki, który wydał zezwolenie na budowę kościoła, należało uzyskać takie samo zezwolenie od następnego biskupa. W międzyczasie, jak mówi legenda, śmiertelnemu wypadkowi na placu budowy uległ jeden ze wznoszących świątynię robotników. Jak wymagał wówczas zwyczaj, w sytuacji takiej należało prace przy budowie przerwać na czas jednego pokolenia.

Świątynię konsekrował w roku 1749 ks. Biskup Jędrzej Stanisław Kostka Załuski, co upamiętnia tablica w przedsionku kościoła. Kościół ten był wielokrotnie remontowany i odnawiany. W 1803 roku do zakrystii dobudowano pięterko, zaś w latach 1930, 1963-66, 1986 i 1999 (ów ostatni remont podjęty został jako dziękczynienie za 2000 lat weścijaństwa i upamiętnienie szóstej pielgrzymki Ojca Świętego do Ojczyzny, o czym mówią napisy na suficie prezbiterium) miały miejsce prace konserwatorskie w środku i na zewnątrz świątyni.

Jest to budowla jednonawowa, orientowana, z prezbiterium zamkniętym półkoliście. obu stronach nawy znajdują się dobudówki: zakrystia i kaplica Miłosierdzia Bożego (dawna zakrystia). Do kościoła prowadzi wejście, ozdobione zabytkowym portalem.

 

Ogrody biblijne

Muszyńskie ogrody biblijne - dzieło nowej ewangelizacji jest najnowszym (czwartym w Polsce) i największym tego typu ogrodem w całym kraju. Powierzchnia ogrodów wraz z zagospodarowaniem to około 1,3 ha. Ogrody zostały podzielone na pięć części: Ogród Historii Zbawienia, Ogród Krajobrazów Biblijnych, Winnica Pańska i Nauka Proroków, Dziecięcy Ogród Biblijny oraz Ogród dla Zakochanych.
Spacer po Ogrodach rozpoczynamy wydarzeniami opisywanymi w Starym Testamencie. W pierwszej ćwiartce najbardziej interesująco przedstawiono: Noego, Jozuego, Mojżesza oraz Hioba. Największą budowlą w tej części jest replika Świątyni Salomona, zbudowana w skali 1:12. Warto zaznaczyć, że muszyńskie ogrody biblijne to również ogród trzech świątyń. Znajdujemy się na terenie parafii pw. Św. Józefa, Świątynia Salomona to druga z nich a trzecia - Nowa Jerozolima, która stanowi centralną część ogrodów. Jest ona tworem wyobraźni twórców, a jej źródłem są słowa zawarte w Apokalipsie.
W tej części również możemy symbolicznie przejść, jak Naród Wybrany, przez Morze Czerwone. Dwie dziurawe metalowe konstrukcje przez które przelewa się woda dodatkowo pełnią funkcję ogrodowej fontanny.

Muszyna07Muszyna08



Wokół budowli Nowej Jerozolimy przedstawione są wydarzenia z życia Jezusa Chrystusa. Znajdziemy tu, m.in. symbolikę Chrztu Chrystusa w Jordanie, symboliczny dom z Ziemi Świętej, rzeźbę Syna Marnotrawnego oraz opis wydarzeń Wielkiego Tygodnia.
Ostatnią ćwiartkę naszego ogrodu zawierają rozważania nt. Listów Apostolskich. Miejsce to wzbogacone jest roślinami Ziemi Świętej, m.in. rośnie tam 200-letnia oliwka, oleandry i liść laurowy.
Tak jak pierwsza część ogrodów dotyczy spraw teologicznych, tak środkowa część poświęcona jest światu doczesnemu. W Ogrodzie Krajobrazów, zobaczyć można krajobraz pustynny oraz zapoznać się ze sposobem życia mieszkańców Ziemi Świętej. Głównym ich zajęciem było pasterstwo. Przez tę część ogrodów płynie mały strumyk, który symbolizuje rzekę Jordan. Symbolicznie ten zawód przedstawia stojąca w ogrodzie rybacka łódka gdyż trudnili się także rybołówstwem, łowiąc na Jeziorze Genezaret.
W tej części możemy przeczytać nazwy geograficzne dawnego Izraela, wymienionymi w Biblii. Ostatnia część prezentuje rolnictwo tamtego obszaru. Podstawą wyżywienia stanowią: granat, palma daktylowa, figa, oliwka, zboża i winogrona. Znajdujemy tam również narzędzia służące do obróbki płodów rolnych.Muszyna09Ostatnia część naszych ogrodów poświęcona jest 16 starotestamentowym prorokom, którzy przepowiadali przyjście Zbawiciela. Po drugiej stronie widzimy małą winnice, prowadzoną jak na Ziemi Świętej. Okrągła wieża służyła dawniej jako strażnica.

Możliwość zwiedzania: od wtorku do soboty w godzinach od 10.00 do 20.00, a w niedziele od 9.00 do 22.00
W poniedziałek jest możliwe zwiedzanie, jedynie dla grup zorganizowanych, po wcześniejszym umówioniu.
Zwiedzanie z przewodnikiem: Zwiedzanie z przewodnikiem jest możliwe od wtorku do soboty o pełnych godzinach (ostatnie wejście o godz. 19.00).
Kontakt: 694 902 963

Zabytkowe Domy

Przy ulicy Kościelnej znajduje się 212 zabytkowych muszyńskich domów. Do rejestru zabytków wpisane są domy o numerach: 7, 18, 41, 46, 49,51, 54, 55, 57, 59, 61, 75. W jednym z budynków (nr 7) kwaterowali prawdopodobnie konfederaci barscy. Zespół budynków mieszkalnych o zabudowie szeregowej, domy ustawione kalenicą równolegle do ulicy w jednej linii. Budynki parterowe w elewacji frontowej, bramy drewniane z półkolistym nadprożem. Furtki we wrotach są wejściem do budynków. Dachy pokryte blachą i papą.


Ogrody Sensoryczne

Ogrody zmysłów są jeszcze mało rozpowszechnionym pomysłem przystosowania parków nie tylko do odpoczynku na łonie natury, ale przede wszystkim do celów terapeutycznych, socjalizujących i edukacyjnych dla osób niewidomych, jak i osób z zaburzeniami psychofizycznymi czy z upośledzeniem umysłowym.
Ogród zmysłów w Muszynie podzielony jest na siedem stref. Ogród zdrowia - znajdują się tutaj różnorodne urządzenia do ćwiczeń, wymagające niewielkiego nakładu siłowego, dzięki czemu przeznaczone są w szczególności dla osób starszych. Ćwicząc można podziwiać panoramę i kompozycje utworzone m. in. z róż, tawuł, żywotników, świerków, klonów i grabów.

Muszyna2
Ogród zapachu - na tym obszarze rośliny dobrane są w taki sposób, aby natężenie zapachów było intensywniejsze. Dla osób niewidomych ta część ogrodu będzie skondensowanym zielnikiem – w celach poznawczych i dydaktycznych będą mogły dotknąć każdą roślinę, rozetrzeć w palcach liście bądź płatki dla uzyskania zapachu olejków eterycznych.
Ogród dźwięku - warto się w nim zatrzymać i wsłuchać w delikatny szum drzew, świergot ptaków, szmer wody płynącej w strumieniu, chrzęst żwiru pod nogami. Wszystkie materiały zostały dobrane w taki sposób, aby uintensywniać tworzące się wokół nas dźwięki.

Muszyna04
Ukoiwszy nasze zmysły, przechodzimy do strefy zapachowo-dotykowej. Tu, jak w poprzednich częściach ogrodu oddzielnie, wykorzystujemy równocześnie zmysł dotyku i węchu. Rośliny dobierane są w taki sposób, aby wydzielały intensywny zapach oraz posiadały różnorodne faktury i kształty liści i kwiatów.
Ogród smaku - rosną tu krzewy i drzewa owocowe, dzięki czemu najpełniej możemy zaobserwować roczną wegetację roślin. Oprócz ich podziwiania i obserwowania w czasie owocobrania, będziemy mogli rozkoszować się smakami owoców – czereśni, malin, jabłek, owoców aronii, czy, jeśli dopisze nam szczęście, orzechów leszczyny. Czerpiąc przyjemność z kontaktu z naturą docieramy na szczyt wzgórza, na którym umiejscowione są ogrody zmysłów. Z wieży widokowej będziemy podziwiać całą paletę barw ogrodu, jak również panoramę Muszyny.

Muszyna1


Magiczny ogród - stawy rekreacyjne

Magiczny Ogród ze stawami rekreacyjnymi do złudzenia przypomina greckie, czy też rzymskie ogrody z posągami i stelami. O tym, że w ogrodach sensorycznych w Muszynie patronką ogrodu zakochanych jest Afrodyta (grecka bogini miłości) wiemy nie od dziś. Niemniej jednak ta atrakcja Muszyny może przenieść odwiedzających uzdrowisko turystów do czasów antycznej Grecji. Wchodząc do magicznych ogrodów ze stawami rekreacyjnymi w dzielnicy uzdrowiskowej tego coraz bardziej modnego kurortu można poczuć się niczym antyczny Perseusz wkraczający do ogrodu Meduzy pełnego ludzkich posągów.
Na powierzchni ponad 27 tys. m2 usytuowanych jest 10 unikatowych figur z piaskowca przedstawiających muzy, bogów greckich, a także pory roku. Wśród nich interesującym postumentem jest rzeźba przedstawiająca jesień, która do złudzenia przypomina Dionizosa - boga wina, dobrej zabawy i atrakcji, których w Muszynie nie brakuje. Pośród licznych alejek spacerowych można spotkać górujące na piedestałach posągi: Adonisa - ukochanego Afrodyty będącego bóstwem umierania i odradzania się przyrody; Hebe - żony Herkulesa i zarazem bogini młodości; Talii - córki Zeusa i zarówno muzy komedii, Antiope - kochanki Zeusa, dziewczyny wyjątkowej urody; a także Kaneforę niosącą na głowie kosz pełen kwiatów i owoców podczas procesji.
Bujna roślinność, szmer płynącego strumyka, kojące zmysły wonne kwiaty, a także stawy rekreacyjne potęgują chwilę relaksu i wyciszenia w tym magicznym miejscu.

Muszyna06

Szczególnie warto odwiedzić to niebywałe miejsce wieczorową porą. Barwne iluminacje świetlne, gejzery denne w stawach oraz muzyka świerszczy niczym liry satyrów stwarzają unikalny klimat z iście antycznej sztuki.
Inwestycja wzbudza ogromne zainteresowanie wśród turystów i kuracjuszy goszczących w Muszynie, którzy z ciekawości tłumnie przybywają do tego miejsca. Nierzadko na alejkach w tym miejscu pojawiają się artyści różnych profesji, bo przecież boginie i bogowie którzy trzymają pieczę nad ogrodem zapewne niejednego natchną twórczą weną. Może jakiś gitarzysta zagra serenadę dla swojej ukochanej, albo skrzypek przeniesie słuchaczy w inny liryczny świat. Kto wie? Kto wie co się tutaj wydarzy!
A może, po wrzuceniu denara lub grosika do stawu, fortuna bogów uśmiechnie się do szczęśliwego darczyńcy? W każdym razie warto zobaczyć to miejsce i poczuć nowy klimat Muszyny. 

MOFETA w Złockiem

Mofeta usytuowana jest w dnie bagnistego koryta potoku Złockiego, przez co wypływ CO2 częściowo ma miejsce pod pokrywą wody i dlatego jest doskonale widoczna. W kilku punktach, na powierzchni około 25 m2, wydobywają się nieustannie w dzień i w nocy różnej wielkości i ze zmienną częstotliwością bąble CO2. W rejonie tym występuje kilka źródeł wód mineralnych. Największe nazwane jest Bulgotką, inne, Zatopione – pokryte jest wodą potoku; występuje tu również samotna sucha ekshalacja dwutlenku węgla – Dychawka. Nazwy te doskonale obrazują ich charakterystyczne cechy, gdyż pękające bąble wydają syczące i bulgoczące odgłosy, a z pozbawionej wody Dychawki słychać „oddech" ziemi.
Wydobywający się gaz odznacza się bardzo wysoką zawartością CO2, wynoszącą 94,3 %, a w jego składzie znajduje się również N2 – 4,17 % i O2 – 0,44 %. Gaz ten pochodzi z głębokiego podłożą subdukowanego w miocenie pod orogen Karpat a genetycznie jest on związany z młodotrzeciorzędowym wulkanizmem i/lub niskotemperaturowym metamorfizmem skał węglanowych.
Na wyjątkowo atrakcyjną oprawę mofety w Złockiem wpływa bulgoczące rdzawożółte błoto, kolorystycznie kontrastujące z porastającą je intensywnie zieloną, niskopienną roślinnością. Wytrąca się ono z wód wypływających tu szczaw, zawierających dużą ilość związków żelaza i ma charakter koloidalnej, czerwonobrunatnej galaretowatej zawiesiny, cienkiej powłoki lub spienionego żelu. Osad ten zawiera także wiele minerałów wymytych ze skał podłoża, takich jak: kwarc, kaolinit, illit, montmorillonit, kalcyt, skalenie i chloryt. Ten rdzawy sedyment nazywany jest potocznie „rudawką" a jego nagromadzenie może doprowadzić do powstania ochry, cenionego od czasów paleolitu surowca mineralnego.
Roślinność porastająca rejon występowania mofety należy do zespołu siedlisk wilgotnych i błotnych. Rośnie tu w gęstych kępach: sitowie leśne, mietlica rozłogowa, knieć błotna, rzeżucha gorzka, przytulia błotna, karbieniec pospolity, tojeść rozesłana, mięta długolistna, niezapominajka błotna, jaskier rozłogowy oraz manna jadalna.
Mofetę udostepniono do zwiedzania według projektu pracowników AGH: Lucyny Rajchel, Jacka Rajchela i Tomasza Wieji we współpracy z Popradzkim Parkiem Krajobrazowym.

Muszyna-mofeta2Muszyna-mofeta