Łemkowie
Parafia p.w. Św. Włodzimierza w Krynicy- Zdroju
Jest jedyną parafią prawosławną w powiecie nowosądeckim. Dnia 29 sierpnia 1982 r. odbyła się uroczystość poświęcenia przez J.E. Metropolitę Bazylego kamienia węgielnego pod budowę świątyni. Podczas nabożeństwa śpiewał już, organizowany od wiosny tego roku miejscowy chór, prowadzony przez Piotra Trochanowskiego. Jesienią, już regularnie, odbywały się nabożeństwa pod gołym niebem, a jednocześnie budowano kaplicę, traktowaną, jako przyszłą bramę wejściową do świątyni. Do kaplicy, którą powierzono opiece Apostołów Słowian, św. św. Cyryla i Metodego, wprowadzono się niemal wraz z pierwszym śniegiem, początkiem grudnia 1982 r. W roku 1984 ruszają pierwsze prace budowlane przy cerkwi, wznoszonej wg projektu spółki p. Wójtowiczów z Nowego Sącza. Realizacja przeciąga się na wiele, wiele lat, a związane jest to przede wszystkim z brakiem funduszy. Powstają jednak kolejno – zrąb dzwonnicy, nawy głównej i prezbiterium (1984-1986). W roku 1987 zaczynają się najtrudniejsze bodaj technicznie i bardzo kosztowne prace przy wznoszeniu żelbetonowej konstrukcji nad nawą główną. Przy różnego rodzaju komplikacjach, chociaż zrobiono wiele, nie udało się tego roku wypełnić betonem całej piramidalnej konstrukcji nośnej.
Następne lata to wznoszenie kopuł nad prezbiterium (1990), dwu bocznych nad nawą (1991) i tej najwyższej, na razie, z ogromnym Krzyżem (1992). Do 1994 roku cała świątynia, pokryta już jest miedzianą blachą. Oprócz dzwonnicy, której budowa według. Założonego projektu odłożona zostaje na „później". Sytuacja ekonomiczna, zmusza do wyboru pomiędzy owym „później", a naglącą sprawą wykończenia świątyni wewnątrz. Staje się to możliwe w 1996 roku. Natomiast budowa kopuły nad dzwonnica nadal czeka na swoją realizację. Istnienie prawosławnej wspólnoty i w ogóle – oficjalnego, zorganizowanego istnienia Łemków po kilkudziesięciu latach niebytu (od r. 1947) wpisało się zauważalnie w najnowszą historię miasta i regionu. Również w pejzaż – poprzez wspaniałą pod względem architektonicznym Cerkiew Św. Włodzimierza, odwiedzaną bardzo licznie przez turystów i kuracjuszy najsłynniejszego w Polsce uzdrowiska. Dzień 8 września 1996 roku był wielkim Dniem naszej Parafii – poświęcenie cerkwi. Na uroczystości przybywają: Jego Eminencja Metropolita Bazyli, Jego Ekscelencja Arcybiskup Adam, Jego Ekscelencja Arcybiskup Jeremiasz. Również duchowieństwo i wierni z całej naszej diecezji, jak też z Ziem Zachodnich – gdzie mieszka do dziś 90% wysiedlonych podczas Akcji „Wisła" Łemków.
Pomimo tego, iż świątynia sam w sobie jest obiektem stosunkowo młodym to we swoim wnętrzu posiada zabytkowy ikonostas, który pochodzi z nieistniejących już świątyń bieszczadzkich a konkretnie ze wsi Osławica, Jawornik i Komańcza. Według opisu inwentaryzacyjnego ikony powstały w XIX wieku, natomiast ich przemalowania wykonano już w wieku XX. W 1988 roku ikony zostały przekazane do Krynicy, natomiast w kontekście całkowitego zniszczenia w 2006r. cerkwi p.w. Opieki Matki Boskiej w Komańczy, stały się jedynym ocalałym wyposażeniem pochodzącym z tej świątyni, stanowiącym bardzo cenny zespół zabytków sztuki cerkiewnej. Obiekt stanowi niejednorodną kompozycję zabytkowych ikon i ornamentyki, wyeksponowanych na współczesnej konstrukcji nośnej. W 2009 roku ikonostas został odrestaurowany.
Serdecznie zapraszamy do zwiedzania świątyni, która znajduje się przy ulicy Cmentarnej w Krynicy a także do uczestnictwa w nabożeństwach, które odbywają się w każdą niedzielę i święta o godzinie 10oo. W świątyni odbywają się także nabożeństwa we środy i soboty oraz przed każdym dużym świętem o godzinie 17oo.
Początki dziejów wsi Krynica sięgają roku 1574, kiedy to Rusin Danko z Miastka otrzymał od biskupa Maciejewskiego 2 łany dla sołectwa, prawo postawienia młyna, karczmy, osadzenia rzemieślników różnej specjalności oraz 7 kmieci. W opisywanym dokumencie nie ma wprawdzie wzmianki o budowie cerkwi, jednakże na pewno pojawiła się ona wkrótce po oficjalnym założeniu. Jak podają zachowane źródła historyczne miała ona być murowana. Początkowo wybudowano małą kaplicę, która następnie rozbudowano. Ostatnia przebudowa miała miejsce w 1789 r. Probostwo greckokatolickie w Krynicy istniało już od XVII w. o czym świadczą zachowane dokumenty. Parafię te wyposażył krakowski biskup Andrzej Trzebnicki, a w 1664 r. za wstawiennictwem włodarza Muszyny A. Kępińskiego wspomniany biskup pozwolił kupić Michałowi popowi z Krynicy rolę Tymka Łuczkowicza, co miało być „poświętnym" i na wieczne czasy stanowić popową własność. Kolejni proboszczowie Krynicy także otrzymywali przywileje od biskupów krakowskich. Ksiądz Stefan krynicki otrzymał w 1711 r. pozwolenie na budowę „młynka o dwóch kołach" dla mielenia zboża na własna potrzebę. W 1780 r. wydatnie powiększono „poświętne" licznymi łanami w okolicach Tylicza i w Mochnaczki. Cerkiew krynicka miała spłonąć pod koniec XVIII w. Nową cerkiew wzniósł ks. Wiktor Żegiestowski (1809-1888), w latach 1848-1888 proboszcz w Krynicy oraz dziekan muszyński, wraz ze współpracownikiem Mikołajem Gromosiakiem. Ostatecznie budowę cerkwi zakończono w 1879 r. Konsekracji dokonał metropolita lwowski arcybiskup Józef Sembratowicz. Warto tu odnotować, że przyszły konsekrator krynickiej świątyni urodził się w Krynicy w rodzinie ks. Teodozjusza Sembratowicza, miejscowego proboszcza w latach 1816-1848. Nowowybudowana świątynia, największa murowana cerkiew na Łemkowszczyźnie, otrzymała charakter eklektyczny, w którym jednak zachowano elementy tradycyjne dla łemkowskiego budownictwa sakralnego.
Krynicka parafia greckokatolicka przechodziła różne koleje losu. Liczba wiernych często uległa zmianom. W 1914 r. liczba wiernych wynosiła 2100 osób, ale w 1936 już 2870 (wraz ze Słotwinami). Przytaczając powyższe liczby należy zauważyć, że w 1936 r. zdrojowisko zamieszkiwało 3500 Polaków i 3000 Żydów. Przez długie lata tutejszej parafii przewodził ks. Eugeniusz Chylak. Kapłan ten ur. w 1877 r., wyświęcony w 1904 r. był proboszczem do końca II wojny światowej. Wspólnota łemkowska w Krynicy działała bardzo prężnie przy pełnym wsparciu swego proboszcza. W czasie okupacji Niemcy nie utrudniali życia Łemkom, bo jak wspominali żyjący do niedawna świadkowie przez cały czas w cerkwi odbywały się nabożeństwa. Po wyzwolenie zaczęła się masowa deportacja Łemków na Ukrainę i na Ziemie Zachodnie. Deportacje te nasiliły się szczególnie w 1947 r. w ramach akcji „Wisła". W uzdrowisku pozostało niewielu Łemków wyznania greckokatolickiego (ok. 800 osób). Prześladowania na tle religijnym ze strony ówczesnych władz Polski przybrały szczególnie na sile po tzw. soborze lwowskim z 1946 r., na którym to grupa duchownych greckokatolickich ogłosiła zniesienie unii brzeskiej i wcielenie Kościoła Greckokatolickiego do Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Pomimo, iż władze polskie przestały uznawać ten obrządek, wierni jednak nie zaprzestali budować swojej wspólnoty. Gromadzono się w prywatnych domach, gdzie odprawiane były tajne nabożeństwa. Kryniccy grekokatolicy spotykali się w domu przy ul. Kraszewskiego, ponieważ cerkwie w Krynicy i Słotwinach stały się rzymskokatolickimi kościołami.
Dawny budynek sakralny grekokatolików w Krynicy Wsi został odnowiony w latach 1959-1962 dzięki staraniom nieżyjącego już proboszcza ks. prałata Władysława Podrazy. Starania o ponowne otwarcie cerkwi greckokatolickiej w Krynicy rozpoczął wikariusz generalny ks. mitrat Stefan Dziubina. Sporządzono listę wiernych proszących o umożliwienie sprawowania nabożeństwa w liturgii greckokatolickiej. Po otrzymaniu odmowy ową listę przejęli prawosławni. Zmieniono nagłówek petycji, dopisano kolejne nazwiska i w efekcie uzyskano zgodę na erygowanie parafii oraz budowę prawosławnej cerkwi. Było to w 1981 r. W rok później Kuria Diecezjalna w Tarnowie wydała pozwolenie na odprawianie nabożeństw wspólnocie greckokatolickiej w kaplicy świętego Antoniego. Tak więc parafia została reaktywowana w 1982 r. Fakt ten nie zadowolił jednak wiernych. Pragnęli oni bowiem korzystać z cerkwi ich przodków, która teraz pełniła funkcje kościoła. Tak też się stało po niedługim okresie, dzięki prowadzonym rozmowom i chrześcijańskiemu zrozumieniu ks. arcybiskupa Józefa Życińskiego. 20 grudnia 1996 r. zwrócono cerkiew arcybiskupowi Janowi Martyniakowi, ordynariuszowi greckokatolickiej Diecezji Przemyskiej. Dzięki temu Łemkowie w Krynicy stali się znów właścicielami Domu Bożego wybudowanego przez ich przodków. Wydarzenie to stało się jednym z największych sukcesów tutejszej wspólnoty, która od tego momentu zaczęła bardzo prężnie działać. W 1997 r. ponownie postawiono w cerkwi ikonostas. W latach 2000-2003 budynek przeszedł gruntowny remont. Osuszono ściany, odwodniono grunt, wnętrze odmalowano przywracając cerkwi dawny koloryt, który w latach 60-tych został zniszczony. W ostatnich latach odzyskano również inne dobra materialne, które przed wojną były własnością parafii.
tekst za www.grekokatolicy.pl
Szlak Cerkwi
CERKIEW GRECKOKATOLICKA P.W. OEW PIOTRA I PAWŁA w Krynicy Zdroju
Zbudowana została w latach 1872 – 1857 r. tradycji cerkiewnej, murowany z cegły i kamienia, częściowo otynkowany. Cerkiew ta jest jednonawowa z transeptem, którą wieńczy węższe presbiterium z przylegającą do niego zakrystią. Budynek wieńczy dach siodłowy z siedmioma baniastymi wieżyczkami ze ślepymi latarniami. Frontowa wieża nakryta jest baniastym hełmem z latarnią otoczoną z dwóch stron dwoma mniejszymi przybudówkami zwieńczonymi podobnie jak wieża główna. Całość kryta jest blachą. Z zabytków cerkiewnych zachowały się cztery ołtarze boczne z XIX wieku. więcej...
Wystrój Cerkwi Łemkowskich
Poprawiony: czwartek, 04 listopada 2010 11:39
Sztuka cerkiewna zachodniej Łemkowszczyzny kształtowała się przez wiele wieków i w zależności od okresu można w niej zauważyć wpływy różnych kultur. Początkowo ma na nią silne oddziaływanie oryginalna sztuka cerkiewna, której rodowód wywodził się z centrów artystycznych Bałkanów i Rusi. Wraz z postępującą asymilacją ludności rusnackiej na terenie "klucza muszyńskiego" dają się zauważyć coraz silniejsze wpływy małopolskiej sztuki barokowej i rokokowej.
Charakterystyka Architektury Sakralnej
Poprawiony: poniedziałek, 06 września 2010 17:26
Opis cerkwi łemkowskiej, rozpocząć należy od scharakteryzowania jej typowego trójdzielnego układu odpowiadającego wymogom liturgii wschodniej. Są to budynki drewniane konstrukcji zrębowej budowane na planie wydłużonego prostokąta podzielonego na trzy człony. W pierwszym pomieszczeniu od zachodu podczas nabożeństwa przebywały kobiety stąd jego nazwa - babiniec. Następny człon stanowiła szersza i wyższa nawa przeznaczona dla mężczyzn, ostatnim elementem było prezbiterium (sanktuarium) przeznaczone wyłącznie dla duchowieństwa wielkością zbliżone do babińca.
Historia
Poprawiony: czwartek, 04 listopada 2010 11:41
Kiedy turysta zawita w okolice Krynicy i Muszyny, niewątpliwie zachwyci się urokliwymi cerkiewkami i kapliczkami rozsianymi po dawnych wioskach "klucza muszyńskiego". Świątynie te są pozostałością po wcześniejszych mieszkańcach tego regionu - Łemkach. Najkrótszą definicję tej grupy etnicznej znajdziemy w opracowaniu Andrzeja Połubickiego " Góralszczyzna":
"Łemkowie - grupa powstała na skutek osadnictwa wołoskiego z dużymi wpływami ruskimi, najstarsze, ale bardzo rzadkie osadnictwo polskie. Siedziby ich rozciągają się od Doliny Popradu po Wielki Dział. Dzielą się na trzy mniejsze podgrupy, różniące się między sobą pewnymi odrębnościami, w kulturze materialnej i duchowej:
Łemkowie
